Czemu na podłodze śpisz - Darko Cvijetić (recenzja)

Druga powieść Darko Cvijetića jest jeszcze bardziej wstrząsająca niż pierwsza. W „Windzie Schindlera” dostaliśmy scenki z życia i umierania mieszkańców jednego wieżowca, skupiające jak w soczewce losy ludzi uwikłanych w wojnę domową. Natomiast „Czemu na podłodze śpisz” to już opowieści z pola walki, z wojny, która nie odpuszcza nikomu i z domu, bo przecież zawsze jest jakiś dom, w którym ludzie czekają i trwają zawieszeni pomiędzy światami.

Powieść składa się z trzydziestu dwóch krótkich rozdziałów, poszarpanych mikroopowieści, układających się w pajęczynę powiązań, wspólnych losów i cierpień. Darko Cvijetić oddaje głos kilku osobom z obu stron barykady, a rwane narracje, snute między kolejnymi uderzeniami serca, są smutne i straszne, bo pokazują jak cienka granica przebiega między człowieczeństwem a bestialstwem. Niektórych obrazów już nigdy nie pozbędę się z pamięci, jak choćby historii chłopaka czołgającego się pod ostrzałem, żeby zabrać z pola walki ciało przyjaciela, a to co wydarzyło się później złamało mi serce.

„Czemu na podłodze śpisz” to powieść mocna, mroczna i porażająca, jedna z najtrudniejszych, jakie czytałam, a wojennych historii znam aż nazbyt wiele. Cvijetić nie oszczędza czytelnika, choć nie epatuje okrucieństwem. W jego prozie więcej jest niezrozumienia i rozpaczy niż celowego szokowania odbiorcy. Zachwyca mnie poetycka forma całości, oszczędność słów, milczenie, które szarpie wnętrzności i prowadzi do świadomości, że po tym wszystkim co się stało ludzie musieli poskładać dla siebie nowe życia. 

Powieść Darko Cvijetića to proza intymna, cicha, wypływająca z rozpaczy i doświadczenia, bo tego wszystkiego nie dałby się wymyślić. Autor jest oszczędny w słowach, a jego opowieści bywa chaotyczna i trudna do zrozumienia, gdyż czas i miejsce akcji zmieniają się z każdym rozdziałem, żeby pokazać czytelnikowi szerszą perspektywę. Wspaniała, wybitna, choć tak bardzo trudna literatura.

“Wtedy ojciec spróbował mi wyjaśnić, kim naprawdę jestem i skąd pochodzę.
- To są twoi - powiedział. - To są nasi.
- Którzy są nasi? - spytałem.
- No wszyscy, wszyscy są nasi, tylko się między sobą zabijają - odpowiedział i wybuchnął płaczem”.

♥♥♥ 
Darko Cvijetić, Czemu na podłodze śpisz? (tyt. oryg. Što na podu spavaš), tłum. Dorota Jovanka Ćirlić, wyd. Noir sur Blanc, Kraków 2025.